Jathedar Master Mohan Singh

1924–1980

ਜਥੇਦਾਰ ਮਾਸਟਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਜਥੇਦਾਰ ਮਾਸਟਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਗਤਕੇ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਰੁਚੀ ਸੀ। 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਰੁਣਾ ਦਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਬਣ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਠ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਿਤਨੇਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਣ ਗਏ। ਲਗਭਗ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਬਾਬਾ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗਤਕਾ ਉਸਤਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਮਾਸਟਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬਾ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਗਤਕੇ ਦੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਬਾ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਧੇ ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਡਾਂਗ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕਲਾ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਡਾਂਗ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ, ਮੁਹਾਰਤ ਅਤੇ ਫੁਰਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਮਾਸਟਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਕਲਾ ਸਿੱਖੀ। ਮਾਸਟਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਲੰਗਾ ਜੀ ਤੋਂ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿੱਖ ਕੇ ਗਤਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰਿਆ। ਮਾਸਟਰ ਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਲੰਗਾ ਜੀ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਲੱਤ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਮਾਸਟਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਗਵਾਇਆ। ਉਹ ਗਤਕੇ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੇ। ਇਸੇ ਲਗਨ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ 1960ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਸਤਿਕਾਰਤ ਗਤਕਾ ਉਸਤਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਜਥੇਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ। ਆਪਣੀਆਂ ਜਥੇਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਗਤਕੇ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਹਰ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨੌਜਵਾਨ ਗਤਕੇ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਨੌਰੀ ਗੇਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਰਣਬੀਰ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਜਥੇਦਾਰ ਮਾਸਟਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ 6 ਫਰਵਰੀ 1980 ਨੂੰ 56 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Giani Gurinder Pal Singh

1934–2002

ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਪੰਥਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਥਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਿਖੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸੰਤ ਸਈਅਦ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਨਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਮ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਖੰਡਾ ਸਾਹਿਬ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਸਦਕਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਥਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਿਖੇ 51 ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਪੰਥਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਪੰਥਕ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਸੰਨ 1971 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਜੀ ਵਿਖੇ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਰਦਾਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਵਾਉਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਸਕਣ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਿੱਖਿਆ, ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਰਧਾ, ਪੰਥਕ ਸੇਵਾ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਸੇਵਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

Prof. Mohinder Pal Singh Bedi

Biographical details to be added

Surinder Pal Singh Bedi

1938–1999

Joginder Pal Singh

1940–1970